Philip K. Dick to z pewnością jedna z najjaśniejszych gwiazd na firmamencie światowej science fiction. Uznanie przyniosły mu powieści „Ubik”, „Valis”, czy „Człowiek z Wysokiego Zamku”, które szybko zostały włączone do kanonu gatunku. Niemożliwość jednoznacznej klasyfikacji gatunkowej prozy Dicka – choć jej główny nurt zawiera się w science fiction, większość utworów ma głęboko synkretyczny charakter, ocierający się o klasyczną fantasy, powieść psychologiczną czy traktat filozoficzny – nadała jego twórczości niezwykle głęboki, indywidualny rys, wychodzący daleko poza typowe rozumienie fantastyki naukowej.
Problematyka metafizyczna zawsze bardzo mocno zajmowała Dicka jako pisarza i jako człowieka. Na polu osobistym przyniosło to zgubne uzależnienie od środków psychotropowych i innych używek, na kartach powieści zaowocowało rozważaniami natury teologicznej i filozoficznej. Dick nigdy na trwałe nie wpisał konceptu Boga w żaden ze swoich światów; choć nieustannie zwracał się ku Jego manifestacji, nigdy nie zdobył się na jednoznaczne stanowisko ontologiczne. Początkiem tych poszukiwań zdaje się wydana w 1965 roku powieść „Trzy stygmaty Palmera Eldritcha”.
Dick przenosi nas w konający świat przyszłości. Ziemia, w wyniku gwałtownych zmian klimatycznych, które doprowadziły do znacznego wzrostu temperatur, stała się piekłem dla żyjących na niej ludzi. Jedynym ratunkiem okazała się kolonizacja innych planet – pierwszą z nich został Mars, który terraformowany przez przymusowo zesłanych nań osadników, powoli stawał się nową enklawą życia.
Jego jakość pozostawia jednak wiele do życzenia. Wcieleni gwałtem w realia Marsa ludzie, tęsknią za utraconym życiem na Ziemi. W sukurs przychodzi im korporacja P.P. Layouts, produkująca zestawy Parky-Pat (które po raz pierwszy pojawiły się w opowiadaniu „The Days of Perky Pat” z 1963 roku). Te miniaturowe domki dla lalek, za sprawą dołączonego do nich narkotyku Can-D, stają się przepustką do utraconego świata. Doświadczając zbiorowych halucynacji, koloniści w pełni immersyjnie wcielają się w postacie lalek i odczuwają ich świat jako realny.
Pozycja P.P. Layouts staje się zagrożona, gdy z dalekiej podróży z Proximy Centauri, do Układu Słonecznego wraca tajemniczy Palmer Eldritch. Wywiad korporacji donosi, iż Palmer, korzystając z wiedzy obcej rasy Proksów, przywiózł ze sobą materiał na całkiem nowy, silniejszy narkotyk – nieznany gatunek porostu. Od tej pory główni bohaterowie powieści: Barney Mayerson, najważniejszy prognostyk w korporacji, a także jego szef, Leo Bulero, muszą przejrzeć plany Eldritcha, by uratować nie tylko pozycję firmy, ale jak się okaże, i własne życia.
Dick prowadzi narrację jednocześnie z dwóch, wydawałoby się diametralnie różnych, perspektyw. Główny wątek dotyczy Barney’a i Leo. Toczone przez nich na początku śledztwo zaczyna nabierać znamion powieści kryminalnej, by w finale przeobrazić się w metafizyczny dyskurs o ontycznej podstawie rzeczywistości. Drugi nurt narracji obejmuje perspektywę marsjańskich kolonizatorów, którzy oddają się narkotycznym transom z Perky-Pat; choć z pozoru trywialny (podany z domieszką specyficznego humoru), w sposób dosadny obrazuje psychiczną kondycję bohaterów. Dick w sposób mistrzowski prowadzi wątki i postacie, by zrównać je do wspólnego mianownika – konfrontacji z nadrzędną problematyką powieści.
Wszystko to przesycone jest głębią świata, którego podstawy Dick kwestionuje; powiedzieć o świecie, że „jest”, na kartach tej powieści niepodobna. Rzeczywistość straciła swój główny predykat – „rzeczywistość”, „realność” właśnie. Iluzoryczna gra pozorów, zdeterminowana przez narkotyki Can-D i konkurencyjny Chew-Z, implikuje wielowymiarowość tego świata, dodatkowo spotęgowaną przez prognostyczne wizje głównego bohatera, Barneya. W wachlarzu światów równoległych nic nie jest pewne, prócz jednego – tajemniczy Palmer Eldritch jest panem tego miejsca. To on jest bytem sprawczym, motorem działań bohaterów, którzy za jego sprawą stają wobec dylematów, jakie nieznane były dotąd człowiekowi. I choć podświadomie czują obcość i zło nowego pana, nie boją się interpretować go jako części Boskiego planu stworzenia, co w rezultacie stanowi o teologicznej wymowie powieści. Nie bez znaczenia jest tutaj slogan reklamowy produktu Eldritcha – „Bóg obiecuje życie wieczne, my je dajemy”, który sytuuje tytułowego bohatera jako przeciwnika, konkurenta Stwórcy: Szatana. Rozważana na kartach powieści natura chrześcijańskiej transsubstancjacji zdaje się potwierdzać tę tezę.
Choć całość ma zdecydowanie pesymistyczny wydźwięk, warsztat Dicka nie utrudnia dodatkowo lektury. Dialogi są płynne, a opisy surrealnych światów, choć abstrakcyjne, w znacznym stopniu ułatwiają ich wizualizowanie. Ostrożne dawkowany, specyficzny humor (prognostyk Barney i piękna prognostyczka Roni współżyją ze sobą na pierwszym spotkaniu, bowiem przewidzieli, iż prędzej czy później „zaangażują się erotycznie” – po co więc zwlekać?), dodaje kilka barwnych plam na tej szarej palecie wizji przyszłości.
„Trzy stygmaty Palmera Eldritcha” nie jest powieścią takiej klasy jak „Valis", czy „Płyńcie łzy moje, rzekł policjant” i nie dotyka tak głęboko chrześcijańskiej koncepcji Boga jak „Deus Irae”. Nie zmienia to jednak faktu, iż dla fanów Dicka jest to pozycja obowiązkowa. Podobnie dla każdego, kto ceni sobie problematyczną science fiction, która za fasadą świata-mirażu stawia fundamentalne pytania o naturę rzeczywistości. Rzeczywistości, zza której zawsze wyzierają „Trzy stygmaty Palmera Eldritcha”…
autor: Philip Kindred Dick
tytuł: Trzy stygmaty Palmera Eldritcha
tytuł oryginału: The Three Stigmata of Palmer Eldritch
język oryginału: angielski
liczba stron: 244
miejsce wydania: Warszawa
rok wydania: 1999
oprawa: miękka
wymiary: 125 x 195 mm
wydawca: Rebis, Dom Wydawniczy Sp. z o.o.
ISBN: 83-7120-803-0
seria: Salamandra
Któreś z pól jest puste!
analsk polubił 
"Ślimak na zboczu", Arkadij i Borys Strugaccy - recenzja
analsk zarejestrował się! Witamy!
_bosy skomentował 